سلام به دوستاران داریوش و ابی

امروز می خوام از مردی صحبت کنم که عاشقانه ترین ترانه ها رو سروده و در بدترین شرایط مملکت پشت مَردم بوده و هست . بله اون مرد کسی نیست جز اردلان سرفراز .

اردلان در مرداد ماه سال 1329 ، در شهر داراب متولد شد . شهری در جنوب استان فارس که تنها سه ساعت تا دریا و بندر فاصله دارد . وقتی او آمد ، حضورش همه ی دلخوشی پدر شد ، پدری که در مرز 20 سالگی ایستاده بود و تجسم همه ی آرزوهای دور و درازش را در اردلان جستجو می کرد و بدین سان بود که بر خلاف عرف و عادت آن روزگار ، در تمام لحظه ها ، اردلان هم نفس پدر بود . دوره ی ابتدایی را در مدرسه ی شهرآزاد زادگاهش گذارند و پس از آن به دبیرستان امیرکبیر همان شهر رفت ، وقتی سیکل اوّل را تمام کرد ، به شیراز آمد و در دبیرستان سلطانی اسم نوشت . اردلان بعد از گرفتن دیپلم متوسطه ، در رشته روان شناسی و علوم تربیتی مدرسه عالی پارس پذیرفته شد و به تهران آمد و در همین دانشکده فارغ التحصیل شد . در تهران به اتفاق پسرخاله هایش خشایار و اسفندیار سرفراز و برادران مجاب ، آپارتمانی در خیابان پارک ، که آن زمان تلویزیون خوانده میشد اجاره کرد . زندگی در تهران برای او طاقت فرسا می نمود ، به ویژه آن که به دلیل بیماری پدر ، شیرازه ی زندگی او ، سه برادر ، یک خواهر و مادرش ، از هم گسسته بود . 

در آن روزها توسط پسرعموی مادرش ، برای کار در رادیو ایران ، به ابراهیم صهبا معرفی می شود و بدین سان کار ترانه سرایی را آغاز می کند. آن هم در شرایطی که در دوره ی دبیرستان بارها و بارها در مسابقات ادبی جراید مهم آن روزگار ، به عنوان شاعر برگزیده ، معرفی شده بود و اشعار نیمایی و غزل های بسیار نابی می سرود . خود اردلان ، چنان بارها گفته است ، تحوّل دنیای شاعرانه اش را مدیون عبدالرحیم معزّی می داند ، معزّی هم دوره ی تحصیلی منوچهر آتشی در دانشسرای مقدماتی است و با دنیای آتشی بسیار آشنا . او کتاب های آتشی را به اردلان می سپارد و در خانه کوچکش هر روز غروب جلسه ی شعر خوانی دو نفره برگزار می کند . به گونه ای که وقتی اردلان به تهران می آید ، در اولین فرصت به دیدار آتشی می رود . شاعری که دیگر از آوازهای خاک کم کم فاصله گرفته بود .                                                                                      اردلان در رادیو به برنامه ی «جوانان» می پیوندد ، برنامه ای که هنرمندان فراوانی را به عالم موسیقی معرفی می کند . در همان آغازین روزهای حضور در برنامه ی رادیو ، ، با دوشعر «قصّه ی شهر سکوت» که برای آن فریدون شهبازیان موسیقی می نویسد و «اگه یک شب تو برگردی دوباره» که توسط دکتر محمّد سریر آهنگسازی و به وسیله ی محمّد نوری خوانده می شود ، تولد یک ترانه سرا ، با آینده ای روشن ، نوید داده می شود .                                        در سال 1351 ، هنگامی که اردلان در اردوی سربازی حین تحصیل به سر    می برد پدرش ، سالار تمام قصّه ها و شعرهایش بی آن که زمانه فرصتی برای آخرین بدرود بگذارد ، بر اثر بیماری سیروز کبدی از خاک به افلاک پَر می کشد و اردلان تنها 24 ساعت دیر می رسد ، زمانی که پدر به خاک سپرده شده است و حسرت آخرین وداع ، بغضی می شود که هنوز راه گلوی او را بسته است . با مرگ پدر ، دنیای شاعرانه ی اردلان سخت طوفانی می شود ، چنان که از او شاعری دیگر می سازد . او با اشعار «جادّه» ، «دستای تو» ، «چشم من» ،  «دو پنجره» ، «اون منم» ، «گنجشکای خونه» ، «دو راهی» ، «کویر» و.... قصّه رنج ها و اندوه بزرگش را برای مردمش روایت می کند . او حتی امروز نیز صادقانه و بی هیچ آرایه و پیرایه ای ، راوی رنج های خویش است .          اردلان با ترانه هایش ، مرز خاص و عام را پشت سر گذاشت و ثابت کرد که شعر روشنفکرانه ، خاصّ طبقه ای یا گروهی از اجتماع نیست و شاید به همین دلیل باشد که هیچ ترانه سرایی به اندازه ی او آثار گل کرده در میان مردم نسروده است . و این نکته زمانی به اثبات رسید که تعداد فروش صفحه ی 45 دور مرداب او ، در ایران 14 میلیونی آن روزگار ، از مرز یک میلیون گذشت . مرداب ، زندگی نامه ی همه ی جوانان جهان سوّمی بود و جالب این که آمار فروش کارهای او در بالا و پایین شهر یکسان بود و این ویژگی منحصر به فردی است که در هیچ یک از همتایان او وجود ندارد .                                                         

اردلان در سال 1354 ، در حالی که هنوز به عشق روزهای کودکی اش می اندیشد ، ازدواج می کند و شعر «عسل» را برای او می سراید . زندگی «شاعر» با «سوادگر» یک دوزخی است . بالاخره این پرده ی پُر از نمایش دروغ و تزویر در سال 1359 به پایان می رسد و خود او در آن باره می گوید «همه چیز مانند یک سو تفاهم بود!»                                                     

اردلان در آغازین روزهای سال 1362 جلای وطن می کند ، امّا در شرایطی که در یک کارگاه چوب بُری در حومه ی دوسلدورف کار می کند ، تن به بازی های سیاسی رایج نمی سپارد و به همه ی مدعیان وطن پرستی یک «نه» بزرگ       می گوید! چرا که معتقد است این ها حتی فرهنگ اصیل ایران زمین را هم تبدیل به دکان کرده اند تا گوش خلق را ببُرند . او می نشیند و مانند قافله سالار شعر امروز ایران – نیما – در خلوت شاعرانه ی خویش ، دردهای مشترک مردمش را به زبان شعر ، بیان می کند . او از سیاسی کاری و سیاست بازی متنفر است و به همین سبب می کوشد تا از این آشفته بازار ، دور باشد ، چرا که معتقد است سخنرانی ها ، بزرگداشت ها و.... تنها کارنامه ی حضرات را پُر می کند که بله ما هم کار    می کنیم و هنوز زنده ایم . درحالی که او زندگی را در میان رنج و محنت مردمش جستجو می کند و می کوشد غم و اندوه بزرگ تاریخی آنها را فریاد کند .           

امروز چه بخواهیم و چه نخواهیم اردلان سرفراز یکی از قله های رفیع ادیبات معاصر سرزمین ما است . کسی که صداقت و درستی اش در سروده هایش تبلور یافته است . او مثل آینه پاک ، زلال ، صمیمی و راستگو است ، حتی اگر سخنش تلخ باشد . و شاید به خاطر همین کیمیا باشد که مخاطبان او طیف بسیار گسترده ای را در بر میگرد و همگان با سروده های او هم ذات پنداری می کنند . او از مرز 50 سالگی گذشته ، در حالی که هنوز به مشابه سروده اش «قلندر» قلندروار زندگی می کند و از هر چه رنگ تعلق پذیرد آزاد است .                             

او همیشه زمزمه می کند :

                         گر چه آلوده فقرم ، شرم باد از همتم

                       گر به آب چشمه ی خورشیددامن تر کنم

و او این بیت خواجه شوریده شیراز را زندگی می کند و رمز مانایی آثار او نیز در همین نکته نهفته است که هیچ گاه به مخاطبان خویش خیانت نمی کند . حتی اگر در برابر پیشنهاد های وسوسه انگیز قرار بگیرد ، یا رفیقان ، نارفیقی کنند و او را از حقوق حقه ی آثارش محروم کنند . هر یک از ما با شعرهای او به شکلی یگانه زندگی کرده ایم ، عشق ورزیده ایم ، دل بسته ایم ، گسسته ایم و گریسته ایم . این مثلاً مقمدمه شاید ادای دین کوچکی باشد به چهره ای که 30 سال به گونه ای مدام ، درحافظه ی تاریخی سرزمین ما حضور داشته است و در راه اعتلای فرهنگ و ادبیات سرزمین ما رنج برده است . از اردلان دور از ما سخن می گویم .          

 به یاد برادر دور از یار و دیارم اردلان 

                                   پرنده ی گمشده در باد

پرنده ی گمشده در باد!                                                              ستاره ها سوختند                                                                        و خرمن خاکستر                                                                   کابوس تیره ای بود که از سمت خاستگاهمان می وزید                             زیرا خورشید                                                                            بر بال بهار تو نمی سوخت                                                            من از اطلسی های سوخته می گذشتم                                              هنگامی که ویرانی زمین                                                           غرور گمشده ی من بود                                                                  

و تو ، از شکستن ، آینه می ساختی                                                   آه.....                                                                                   چه طلوع ها خندیدند                                                                     و چه غروب ها گریستند                                                                 تا در من خواب های تو بیدار شوم